ulas@teori.org
Sermaye d üzeninin köleleriyiz hepimiz. Önce, sınavlar gelir; sonra, iş başvuruları. Hepsinde, “bir kazansam” deriz, “bir geçsem”, “bir yensem” deriz. Aklımıza, yendiklerimizin mahvolan yaşamları gelmez hiç. Japonya’nın usta yönetmeni Akira Kurosawa’nın ilk filmi Sanshiro Sugata’da (ki 1943-1945’te, Pasifik Savaşı, henüz sürüyorken çekilmiştir), yenmenin utancını görürüz. Judocu kahramanımız, bir ustayı yener; adamcağız, kahrından ölür. Zaten adamcağızın bir de kızına aşık olur. Adamcağızı yenerek, onun bağlı olduğu dövüş okulunun şanının sıfırlanmasına yol açar. Karşı okulun dövüşçüleri, “ustamız yenilince biz de yenilmiş sayıldık” misali, sersefil kalırlar. Dövüşe çok istekli olan başka birisini yener; o adamcağız da, yataklara düşer.
Ömrümüzde kaç sınava girdik, gireceğiz? Kaç kez yeni bir işe başvurduk, başvuracağız? O sınavları geçerek, kaç milyon kişinin sersefil olmasına yol açtık, açacağız? Onlardan kaçı doğrultabildi belini, yenildikten sonra? O sınavlardan geçemeyenlerin bir bölüğü, hırsız; öteki bölüğü, dolandırıcı; beriki bölüğü, kaçakçı oldu. Sonra da “polisin işi bu; bizi ilgilendirmez” dedik. Onların ne kadarı, bizim yüzümüzden karanlık arka sokaklarına daldılar yaşamın?
İşe başvurduk. Alacağız, alamayacağız, belli değil. Alırsak, ne olacak, o aynı işe başvuran onlarca insana? Evlerine ne götürecekler onlar? Çocuklarına ne diyecekler? Ne yiyip ne içecekler? Ne olacak geleceğe ilişkin umutlarına? Hep mutsuzluk mu düşmeli yenilenlere, bu formülde?
Bu soru(n)ların hiçbirisinin yanıtını veremiyor sermaye düzeni. Varlığımız, asıl o düzene armağan oluyor. İşsizlik, çözümsüzdür sermaye düzeninde. Ücretleri alabildiğine düşürmenin güvencesidir çünkü işsiz ordusu. Klasik yaklaşımda, işsizlik, işgücü fazlasıyla açıklanır. İşgücü arzı, işgücüne talepten fazla olduğunda ‘işsizlik’ deniyor bu duruma. Diğer bir deyişle, iş arayanların sayısı, iş olanaklarının sayısından daha fazla. Sermaye düzeninin çözümü hazır: İşveren, neden fazla işçi talep etmiyor? Çünkü ücretler yüksek. Düşürün ücretleri, bakın kalıyor mu, işsizlik. Düşük ücretlerle geçinebilenler var bu düzende; geçinemeyenler de var. Geçinebiliyorsan, yenmiş sayılabilirsin. Yenilenler ya işsiz ya geçinemiyor ya da karanlık arka sokaklarına dalıyorlar yaşamın.
İşte daha yüksek bir konum almak için canciğer iş arkadaşımızla yarışmadığımız bir düzendir hakça düzen. Sıramızı paylaştığımız arkadaşla yarışmadığımız; bu düzende yer kapmak için, en temiz, en insancıl olanlarımızla yarışmadığımız bir dünyada ve yalnızca böyle bir dünyada umut var hepimiz için. Elbirliği yaptığımızda, bu dünyada hepimize yetecek kadar yer var.
Geçmişimizde utançlarımız olabilir, kişisel geçmişimizde de toplumsal geçmişimizde de... Yenerek, yenilenlere verdiğimiz acıları kendi acılarımız gibi duyumsadığımızda, bu gezegende büyük değişiklikler olacak; yörüngede sapma bile olabilir... İklim değişikliğini böyle değişik bir iklimle bertaraf edebiliriz belki...
Buradan, şu sonuç çıkmasın: Yenmiş olmamız, yaşamın her alanında yendiğimiz anlamına gelmiyor. En başarılı insanların bile, başarısız olduğu alanlar var. Einstein, Einstein oldu; ama iyi bir şair olamadı örneğin. Daha çok örnek eklenebilir.
Yani yendiysek, yenildiğimiz zamanları anımsayarak, yendiklerimizde o yenilmişlik duygusunu dağıtmak için çabalayabiliriz. Yenildiysek, yenmek için bir kez daha denememiz gerekir. Ve yenerken, yenmenin utancını duymayı unutmamalıyız. Yenenin ve yenilenin olmadığı bir dünyada, o utanç ortadan kalkacak. O zaman, yalnızca insanlık kazanacak...
