Italo Calvino’nun ‘Bir Kış Gecesi Eğer Bir Yolcu’ adlı yeni romanını okumaya başlamak üzeresin. Rahatla. Toparlan. Zihnindeki bütün düşünceleri kov gitsin. Seni çevreleyen dünya bırak belirsizlik içinde yok oluversin.

Postmodern romancılığın önde gelen temsilcilerinden biri olan Italo Calvino, bu cümlelerle başlıyor Bir Kış Gecesi Eğer Bir Yolcu başlıklı postmodern binbir gece masalına.

Doğrudan muhatabına, okuyucusuna seslenen Calvino, eserinde, bir okur-yazar arkeolojisi ile çıkıyor karşımıza. Yazarın yazma, okurun okuma serüvenini masaya yatırıyor.

Kadın Okur ile Erkek Okur’un kesişen yollarında üreyen entelektüel bir gerilim olma özelliğine sahip olan Bir Kış Gecesi, birbirleri ile iç içe giren, ancak birbirleri ile ilgisi olmayan hikâyelerden/romanlardan oluşuyor.

Bir önceki hikâyenin kahramanının bir sonrakine dâhil olduğu on öyküden oluşan kitap, Bir Kış Gecesi Eğer Bir Yolcu, Malbork Kasabasının Dışında, Sarp Yamaçtan Sarkarken, Rüzgârdan ve Baş dönmesinden Korkmadan, Gölgenin Yoğunlaştığı Aşağıya Bakarak, Birbirine Bağlanan Çizgilerin Ağında, Birbiriyle Kesişen Çizgilerin Ağında, Ay Işığı ile Aydınlanan Yapraklardan Halının Üstünde, Boş Bir Mezarın Çevresinde ve Oracıkta Sonunu Bekleyen Öykü Hangisi gibi tuhaf başlıklar taşıyan bitimsiz anlatılarla hikâyenin başkişisi olan okurun kafasını karıştırıyor.

Calvino’nun Romanı

Bir Kış Gecesi, biçem ve üslup olarak Calvino’nun diğer romanlarından farklı özelliklere sahip bir yapıt. Türk romancılığındaki en güçlü örneğini Oğuz Atay’da bulan bilinç akışı tekniğinin başarılı bir biçimde uygulandığı eser, yine örneğini Nobelli romancımız Orhan Pamuk’un Yeni Hayat’ında gördüğümüz okurun metne dâhil olduğu gerçeküstü kurgunun da en önemli örneklerinden biri… Bunun yanında söz konusu eser; okuru, yazarı ve öykünün kahramanını aynı kurgusalın bünyesinde buluşturmak gibi devrimsel bir özelliği de içeriyor.

1923 yılında İtalyan bir ailenin çocuğu olarak Küba’da dünyaya gelen ve II. Dünya Savaşı sırasında partizanların saflarına katılarak faşizme karşı mücadele eden Calvino’un, savaştan sonra Komünist Parti’ye katılması ve partide aktif görev üstlenmesi (benimsediği ideoloji) onun romancılığını şekillendirmiştir denebilir. Nitekim 1950’li yıllara kadar devam ettirdiği gerçekçilik, komünist-materyalist algının vizyonunu yansıtır.

Calvino’nun gerçeküstücü anlatı’ya yönelmesinin temelinde yatan neden de aynıdır: (dönüşen) ideolojisi. 1954 yılında Sovyetler Birliği’nin Macaristan’ı işgal etmesi üzerine Parti’den ayrılan ve sosyalist ütopyanın geleceğinden kuşkuya kapılan yazarın edebi anlayışı, düşünceleri ile birlikte değişim sürecine girmiş ve gerçeküstücülüğe evrilmiştir.

Italo Calvino’nun 70’lerden itibaren oturmaya başlayan kurmaca ve fantastik temelli üslubu, onu, postmodern romancılığın en önemli temsilcilerinden biri haline getirmiş, yazarın kişisel evrimi sayesinde İtalyan edebiyatı da uzun süredir devam eden uykusundan uyanmıştır.

İkiye Bölünen Vikont, Ağaca Tüneyen Baron, Var Olmayan Şövalye ve Bir Kış Gecesi Eğer Bir Yolcu gibi anıtsal eserlerle gerçeküstü romancılığın tarihine damgasını vuran Calvino, 1985 yılında geçirdiği beyin kanaması sonucu hayatını kaybederken, arkasında, hiçbir zaman yok olmayacak olan yaratıcı ve üretken bir miras bırakmıştır.

Klasik romancılığın kalıplarını çatlatan ve bize, öykülerin bir başının ya da sonunun olması gerekmediğini öğreten İtalyan romancının Bir Kış Gecesi’si şu cümlelerle sona ermektedir:

Siz her öykünün bir başı ve sonu olması gerektiğine mi inanıyorsunuz? Çok eskiden bir öykü ancak iki şekilde biterdi: Bütün sınamalardan geçtikten sonra erkek ve kadın kahraman ya evlenirler ya da ölürlerdi. Bütün öykülerin ana fikrinin iki çehresi vardır: hayatın devamı, ölümün kaçınılmazlığı…