2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz Ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun’un birinci maddesinde belirtilen gösterge rakamının Devlet memurlarının aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpılmasından bulunacak tutardan daha az geliri olanlar 2022 sayılı Kanunun uygulanmasında muhtaç sayılır. 2022 sayılı Kanunun 1 inci maddesinde belirtilen gösterge rakamının yılı bütçe kanunları ile farklı olarak tespit edilmesi halinde, bütçe kanununda belirlenen gösterge rakamı uygulanır. Nitekim bu gösterge rakamı kanunda hala 300 olarak yazmasına rağmen sürekli değiştirilmiştir . Sosyal Güvenlik Kurumu’nun internet sitesi verilerine göre ülkemizde 1 milyon 266 bin 174 kişi 2022 sayılı kanun kapsamında aylık almaktadır. Peki 2022 sayılı kanuna göre kimler aylık alabilir?

65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz Ve Kimsesiz Türk Vatandaşları ile Özürlü ve Muhtaç Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Yönetmelikte ayrıntılarıyla yer verilen hükümlere göre şu kişilere aylık bağlanabilir:

1-) 65 yaşını doldurmuş olanlardan;

    a- Kanunen bakmakla mükellef kimsesi bulunmayan,

    b- Sosyal güvenlik kurumlarının herhangi birisinden her ne ad altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlanmayan,

    c- Nafaka bağlanmamış veya bağlanması mümkün olmayan,

    d- Mahkeme kararıyla veya doğrudan doğruya kanunla bağlanmış herhangi bir devamlı gelire sahip bulunmayan kimseler.

               Burada kısaca “Kanunen bakmakla mükellef kimsesi bulunmayan” kavramının ne anlama geldiğini ilgili yönetmelik ve   Medeni Kanun’daki hükümler ışığında değerlendirelim;

               22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunun 364 üncü maddesine göre tespit edilecek yakını bulunmayan kimse kanunen kendisine bakmakla mükellef kimsesi bulunmayan kimsedir. Kanunun ilgili maddesine göre bu yakınlar şunlardır;

               Eş ile ana ve babanın bakım borçlarına ilişkin hükümler saklı olmakla beraber

              • Kişinin altsoyu (çocukları)

              • Refah içinde bulunmaları şartıyla kardeşleri.

2-) 18 Yaşından Büyük Özürlü Vatandaşlarımız;

•   Yönetmeliğin 10 uncu maddesinin (b) bendi kapsamına girecek derecede özürlü olduklarını tam teşekküllü hastanelerden alacakları sağlık kurulu raporu ile kanıtlayan ve 18 yaşını doldurmuş bulunan özürlülerden; kanunen bakmakla mükellef kimsesi bulunmayan ve her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirleri toplamının aylık ortalaması itibariyle, gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktardan daha az geliri olanlar. Bu kişiler (b) bendine göre, çalışma güçlerini % 70 ve üzerinde kaybetmeleri nedeniyle başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyecek şekilde özürlü sayılan vatandaşlarımızdır.( 2022/1 e göre belirlenen aylığın %300’ü yani 3 katı aylık almaktadırlar.)

 •  Yönetmeliğin 10 uncu maddesinin (a) bendi kapsamına girecek derecede özürlü olduklarını tam teşekküllü hastanelerden alacakları sağlık kurulu raporu ile kanıtlayan, 18 yaşını doldurmuş bulunan ve herhangi bir işe yerleştirilememiş olan özürlülerden; kanunen bakmakla mükellef kimsesi bulunmayan ve her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirleri toplamının aylık ortalaması gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktardan daha az olanlar. Yönetmeliğin (a) bendinde bu kişiler çalışma güçlerini % 40 ile % 69 arasında kaybeden vatandaşlarımız olarak belirtilmiştir. ( 2022/1’e göre belirlenen aylığın %200’ü yani 2 katı aylık almaktadırlar.)

3-) 18 yaş altı Özürlü Vatandaşlarımızın Yakınları;

             Her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirleri toplamının aylık ortalaması, gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktardan daha az olduğu halde; kanunen bakmakla yükümlü olduğu ve fiilen bakımını gerçekleştirdiği 18 yaşını tamamlamamış özürlü (çalışma güçlerini en az % 40 ve üzerinde kaybetmiş olmaları şartıyla) yakını bulunanlar. ( 2022/1’e göre belirlenen aylığın %200’ü yani 2 katı aylık almaktadırlar.)

4-) Malul Yetimler ile Gelir veya Aylık Almakta Olan Diğer Yetimler;

             Herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan malul olmaları nedeniyle yetim olarak aylık veya gelir alan çocuklardan, aylık ya da gelirleri özürlülük derecelerine göre Yönetmelik kapsamında ödenecek olan aylık tutarından düşük olanlar.

              Bilindiği üzere, 8/5/2008 tarihli ve 26870 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 17/4/2008 tarihli ve 5754 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 92 nci maddesiyle bu bent kapsamı genişletilmiştir. Şöyle ki; önceki uygulamada, sosyal güvenlik kurumlarından sadece malul olmaları nedeniyle yetim aylığı alan çocuklar kapsamda iken yapılan değişiklikle, sosyal güvenlik kurumlarından, aylık veya gelir almakta olan çocuklardan 18 yaşın altında olanlar da dahil olmak üzere Kanunda belirtilen şekilde özürlü olduğunu belgeleyen tüm yetim çocuklar kapsama alınmıştır. Ancak Kurumdan gelir ve aylık almakta olan yetim çocuklara, sadece özürlülük dereceleri göz önüne alınarak 2022 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesine göre fark aylıkları ödenecek olup   yetim çocuklar için 2022 sayılı kanundan faydalanma aşağıda ifade edileceği üzere bir fark aylığı ödemesi şeklinde gerçekleşmektedir.

          Kurumdan yetim aylığı alan çocuklardan; 18 yaşından büyük olanların ek 1 inci maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinden yararlanabilmesi için çalışma güçlerini;

  % 70 ve üzerinde veya % 40 ile % 69 arasında,     kaybetmeleri koşullarından birini yerine getirmiş olmaları gerekmektedir.            

            Sosyal Güvenlik Kurumundan gelir ve aylık alan çocukların 2022 sayılı Kanunun Ek 1 inci maddesi gereğince tespit edilen özürlülük durumlarının, % 70 ve üzerinde veya % 40 ile % 69 arasında, olması halinde almış oldukları yetim aylığı ile özürlülük derecesine göre ödenmesi gereken tutar fark aylık olarak aylıklarına ilave edilecektir. Yani bunlara hem 2022 hem de ilgili oldukları mevzuat çerçevesinde ayrıca yetim aylığı verilmeyecektir. 2022 sayılı Kanuna göre alabilecekleri miktar yetim aylıklarından fazla olması durumunda aradaki fark yetim aylığına eklenecektir.

Özürlü çocukların birden fazla sosyal güvenlik kanununa göre gelir veya aylık almaları durumunda, fark aylık ödemesi, tercih edecekleri Kanuna göre ödenmekte olan tek dosya üzerinden yapılacaktır.

         Burada yönetmeliğin 15’nci maddesindeki bir hususa değinmekte yarar var. Şöyle ki Yönetmeliğin 2 nci maddesinin (a) ve (c) bentlerine göre aylık bağlanmış olması, aynı maddenin (ç) bendi kapsamında fiilen bakımını üstleneceği özürlü yakını bulunması veya (d) bendinde belirtilenlerin vasisi olması nedeniyle ayrıca aylık bağlanmasına engel teşkil etmez. Yani yukarıda 1. gruba dahil olanlar ile  2. grubun ikinci kısmına dahil olanlar aylık alıyorlar ise bakımını üstlendikleri özürlü yakını bulunması veya malul aylığı veya yetim aylığı bağlanan yetim bir kişinin vasisi olması nedeniyle de ayrıca aylık bağlanabilir.

Aylık Alamayacak ve Eğer Aylık Alıyorlar ise Aylıkları Kesilecek Olanlar

1-) Yönetmeliğin 2 nci maddenin (d) bendi kapsamında olanlar hariç olmak üzere(Yani yukarıda 4 numaralı bentte sayılanlar hariç), hangi adla olursa olsun herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan bir gelir veya aylık hakkından faydalananlar,

2-) K anunen bakmakla mükellef kimsesi bulunduğu tespit olunanlar ,

3-) Muhtaçlık sınırına eşit veya üzerinde nafaka bağlanmış veya bağlanması mümkün olanlar,

4-) Mahkeme kararıyla veya doğrudan doğruya kanunla bağlanmış muhtaçlık sınırına eşit veya üzerinde devamlı bir geliri bulunanlar,

5-) Borçlar Kanununa göre malları ve gelirleri devir edilerek bir akitle hakiki veya hükmi şahıslarca kendilerine bakılanlar,

6-) Menkul ve gayrimenkul mallarından dolayı 2022 sayılı Kanunun 1 inci maddesine göre bağlanacak aylığa eşit veya daha fazla geliri olan veya gelir sağlaması mümkün olanlar,

7-) Herhangi bir şekilde 2022 sayılı Kanunun 1 inci maddesine göre bağlanacak aylık tutarına eşit veya daha fazla devamlı gelir sağlayan ya da sağlaması mümkün olanlar,

8-) Kamu kurum ve kuruluşlarında yiyecek ve giyinme dahil olmak üzere sürekli bakımı yapılan veya yaptırılanlardan, mevzuatı gereği kendilerine muhtaçlık sınırına eşit veya daha fazla gelir, harçlık, aylık ve benzeri adlarla düzenli olarak ödeme yapılanlar.

Aylığa hak kazanmak üzere düzenlenen belgelerin gerçeğe uymadığı tespit edildiği takdirde, ödenmiş olan aylıklar veya aylık farkları için Sandık veya ilgili sosyal güvenlik kurumu aracılığı ile % 50 fazlası ile borç tahakkuk ettirilir.

         Gerçeğe uygun olmayan belgeleri düzenleyen ve kullananlar hakkında genel hükümlere göre ceza kovuşturması yapılması için ilgisine göre Maliye Bakanlığı, ilgili sosyal güvenlik kurumu veya Sandık tarafından Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulur. Bu belgeleri düzenleyenlerin kamu görevlisi olması durumunda, haklarında ayrıca idari soruşturma açılır.

          Aylık veya aylık farkı hakkını kaybedenlere, aylıklarının kesilmesini gerektiren tarihten sonraki dönemler için yapılan ödemeler, Sandığın veya ilgili sosyal güvenlik kurumunun bildirimi üzerine ilçede Mal Müdürlüğü ilde Defterdarlık tarafından ilgililerden tahsil edilir.

          Tahakkuk ettirildiği tarihten itibaren aralıksız olarak bir yıl boyunca aylıklarını almayan hak sahiplerinin aylıkları durdurulur. Aylıklarını beş yıl boyunca almayanların aylıkları ise kesilir. Bu süreden sonra başvuranların aylık istekleri yeni başvuru olarak değerlendirilir ve bunlara geçmiş süreler için bir ödeme yapılmaz.